കാളഹാണ്ടിയിലെ ‘ചെ ഗുവേര’ ഡോ.റെൻഡൽ സെക്വേര തടങ്കലില്‍; അറസ്റ്റിനെതിരെ വ്യാപക പ്രതിഷേധം

കിഴക്കൻ ഘട്ട മലനിരകളിൽ താഴ്‌വരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട സമൃദ്ധമായ രണ്ട് ബോക്സൈറ്റ് ശേഖരങ്ങളാണ് സിജിമാലിയും കുട്രുമലിയും. റായഗഡ, കാളഹാണ്ടി ജില്ലകളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഈ രണ്ട് ബ്ലോക്കുകളിലും ഉയർന്ന ഗുണനിലവാരമുള്ള ബോക്സൈറ്റാണുള്ളത്. 1,500 ഹെക്ടർ വിസ്തൃതിയുള്ള സിജിമാലി ബ്ലോക്കിൽ 311 ദശലക്ഷം ടണ്ണും, 702 ഹെക്ടർ വിസ്തൃതിയുള്ള കുട്രുമലി ബ്ലോക്കിൽ 127.737 ദശലക്ഷം ടണ്ണും ബോക്സൈറ്റ് നിക്ഷേപമുണ്ടെന്നാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.

2023 ഫെബ്രുവരിയിൽ വേദാന്ത സിജിമാലി ഖനി സ്വന്തമാക്കിയപ്പോൾ, അദാനി ഗ്രൂപ്പിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കലിംഗ അലുമിന ലിമിറ്റഡിനെ കുട്രുമലി ബോക്സൈറ്റ് ബ്ലോക്കിനായുള്ള മുൻഗണനാ ബിഡ്ഡറായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഈ വൻകിട കുത്തകള്‍ക്കെതിരെ നടക്കുന്ന ജനകീയ പ്രക്ഷോഭത്തിൻ്റെ മുൻ നിരയിലേക്ക് ഒരു ഡോക്ടര്‍ എത്തിയത് ആ മണ്ണില്‍ ശീലിച്ച നേരനുഭവങ്ങളിലൂടെയാണ്.

മെഡിക്കൽ പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം ഡോ. റെൻഡൽ സെക്വേര തെരഞ്ഞെടുത്ത വഴി നിസ്വരേയും അരികുവല്‍ക്കരിപ്പെട്ടവരേയും സേവിക്കലായിരുന്നു. താൻ വളർന്ന മുംബൈ നഗരം ഉപേക്ഷിച്ച് അദ്ദേഹം ഒഡീഷയിലെ കാളഹാണ്ടി ജില്ലയിലേക്ക് യാത്ര തിരിച്ചു. അവിടെ ആദിവാസികൾക്ക് അടിസ്ഥാന ആരോഗ്യസംരക്ഷണം ഇന്നും അപ്രാപ്യമാണ്. നാട്ടുകാർക്ക് ആരോഗ്യസംരക്ഷണം ഉറപ്പാക്കാൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനൊപ്പം പ്രദേശത്തെ ബോക്സൈറ്റ് ഖനനത്തിനെതിരെ സെക്വേരയും (39) ശക്തമായി ശബ്ദമുയർത്തി. അതോടെ ഭരണകൂടത്തിൻ്റെയും വൻകുത്തകകളുടെയും കണ്ണിലെ കരടായി അദ്ദേഹം മാറി.

ഒക്ടോബർ 16‑ന് രാത്രി 11 ഓടെ ഭവാനിപട്നയിലുള്ള സെക്വേരയുടെ വീട്ടിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തെയും അനധികൃത ഖനനത്തിനെതിരെ പോരാടുന്ന ലക്ഷ്മൺ നായിക്കിനെയും കാളഹാണ്ടി പൊലീസ് കസ്റ്റഡിയിലെടുത്തു. ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഇവരെ റായഗഡ പൊലീസിന് കൈമാറി. വധശ്രമം, കലാപമുണ്ടാക്കൽ, ആയുധം കൈവശം വെയ്ക്കൽ തുടങ്ങിയ കുറ്റങ്ങൾ ചുമത്തപ്പെട്ട സെക്വേര ഇപ്പോൾ റായഗഡയിലെ സബ് ജയിലിൽ ജുഡീഷ്യൽ കസ്റ്റഡിയിലാണ്. പ്രദേശത്തെ ക്രമസമാധാനം പാലിക്കാനാണ് അറസ്റ്റ് രേഖപ്പെടുത്തിയതെന്നാണ് പൊലീസിൻ്റെ ന്യായീകരണം.

“അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ ഗുരുതരമായ നാലും അഞ്ചും കേസുകൾ നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു. സംസ്ഥാന സർക്കാരിനെതിരെ വ്യാജ ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിക്കാൻ പ്രദേശത്തുള്ളവരെ പ്രേരിപ്പിച്ചുവെന്ന ആരോപണവും നിലനിൽക്കുന്നു. തങ്ങളെ ഇത്തരത്തിൽ പ്രേരിപ്പിച്ചുവെന്ന് കാണിച്ച് രണ്ട് ആദിവാസി സ്ത്രീകളും അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ പരാതി നൽകിയിട്ടുണ്ട്, ” പൊലിസിന്റെ ന്യായം വിചിത്രമായിരുന്നു.

റായഗഡ ജില്ലയിലെ സിജിമാലി ബോക്സൈറ്റ് ഖനിക്ക് സമീപം അപ്രോച്ച് റോഡ് നിർമ്മിക്കുന്നതിനെ ചൊല്ലി ഏപ്രിലിൽ ആദിവാസികളും പൊലീസും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് അറസ്റ്റെന്ന് പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ പറയുന്നു. ഇരുവിഭാഗത്തിലുംപെട്ട ആളുകൾക്ക് പരുക്കേറ്റു. ഈ ഏറ്റുമുട്ടലുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത എഫ്ഐആറിൽ സെക്വേരയുടെ പേര് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ അന്വേഷണത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പങ്ക് തെളിഞ്ഞതായി പൊലീസ് പിന്നിട് അവകാശപ്പെട്ടു

ഡോ. റെൻഡൽ സെക്വേരയുടെ ഉത്തരായനം

കർണാടകയിലെ മംഗലാപുരം സ്വദേശിയായ സെക്വേര വളർന്നതും സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയതും മുംബൈയിലാണ്. ബെംഗളൂരുവിലെ സെന്റ് ജോൺസ് മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ നിന്ന് എംബിബിഎസും രാജസ്ഥാനിലെ സവായ് മാൻ സിങ് മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആന്റ് ഹോസ്പിറ്റലിൽ നിന്ന് ഇന്റേണൽ മെഡിസിനിൽ എംഡിയും അദ്ദേഹം പൂർത്തിയാക്കി.

2017‑ൽ ആദിവാസി മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന എൻജിഒകളുമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കാൻ അദ്ദേഹം കാളഹാണ്ടിയിൽ താമസം തുടങ്ങി. ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം അദ്ദേഹം സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങി. ആദിവാസികളെ ചികിത്സിക്കുന്നതിനും അവരുടെ ജീവിതരീതി മനസിലാക്കുന്നതിനുമായി ഉൾനാടൻ ഗ്രാമങ്ങളിലേക്ക് നിരന്തരം യാത്ര ചെയ്തു.

“ആദിവാസികൾക്കിടയിൽ കാലങ്ങളായി പടർന്നുപിടിക്കുന്ന മലമ്പനിയും ക്ഷയരോഗവും ചികിത്സിക്കാൻ കേവലം മരുന്നുകൾ കുറിച്ച് നൽകുന്നതിന് പകരം, അതിന് പിന്നിലെ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവും പരിസ്ഥിതിപരവുമായ ഘടകങ്ങൾ മനസിലാക്കാനാണ് സെക്വേര ശ്രമിച്ചിരുന്നത്, ” കാളഹാണ്ടിയിൽ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം വർഷങ്ങളോളം പ്രവർത്തിച്ച ഡോ. ദേവൽ സാവർക്കർ വിശദീകരിക്കുന്നു.

ഡോക്ടർമാരെയും മരുന്നുകളെയും പൂർണമായി ആശ്രയിക്കുന്നതിന് പകരം സ്വന്തം ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളിൽ തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാൻ ജനങ്ങൾ പ്രാപ്തരാകണമെന്ന് സെക്വേര ആഗ്രഹിച്ചു. “ഗർഭിണികൾക്കും പോഷകാഹാരക്കുറവുള്ള കുട്ടികൾക്കുമായി ബോധവൽക്കരണം നടത്തുന്നതിനും പരിഹരിക്കുന്നതിനുമായി അദ്ദേഹം ഗ്രാമങ്ങൾ തോറും മെഡിക്കൽ ക്യാമ്പുകൾ നടത്തി. സ്വന്തം ആരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിൽ സജീവ പങ്കുവഹിക്കാൻ അവരെ പ്രാപ്തരാക്കുക എന്നതായിരുന്നു ലക്ഷ്യം, ” ഡോ. ദേവൽ വിശദീകരിച്ചു. .

മെഡിക്കൽ പ്രവേശന പരീക്ഷകൾക്ക് തയ്യാറെടുക്കാൻ ആദിവാസി വിദ്യാർത്ഥികളെ സെക്വേര സഹായിച്ചു. ബോക്സൈറ്റ് ഖനന പദ്ധതിക്കെതിരെയുള്ള ആദിവാസികളുടെ പ്രതിരോധത്തെയും സെക്വേര പിന്തുണച്ചു. ബോക്സൈറ്റ് ഖനനം നിർദേശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള സിജിമാലി കുന്നുകൾക്ക് ചുറ്റുമുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിൽ ലഘുലേഖകളും ഭൂപടങ്ങളും ഖനന വിരുദ്ധ സാമഗ്രികളും വിതരണം ചെയ്തതിന് 2023 സെപ്റ്റംബറിൽ റായഗഡ ജില്ലയിലെ കാശിപ്പൂർ പൊലീസ് സെക്വേരയ്ക്കെതിരെ ജനറൽ ഡയറി എൻട്രി രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.

റായഗഡ ജില്ലയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് റെൻഡൽ സെക്വേരയെ വിലക്കി ബിഎൻഎസ്എസ് സെക്ഷൻ 163 പ്രകാരം പുറപ്പെടുവിച്ച വിലക്ക് ഉത്തരവ് 2025 ജൂലൈയിൽ ഒറീസ ഹൈക്കോടതി റദ്ദാക്കിയിരുന്നു. അപകടങ്ങൾ, ക്രമസമാധാന പ്രശ്നങ്ങൾ, കലാപങ്ങൾ, പൊതുസുരക്ഷയ്ക്കും സമാധാനത്തിനും ഉള്ള ഭീഷണികൾ എന്നിവ തടയുന്നതിന് താൽക്കാലിക രേഖാമൂലമുള്ള ഉത്തരവുകൾ പുറപ്പെടുവിക്കാൻ എക്സിക്യൂട്ടീവ് മജിസ്ട്രേറ്റുമാർക്ക് അധികാരം നൽകുന്നതാണ് ഈ വകുപ്പ്.

സെക്വേരയെയും നായിക്കിനെയും വാറന്റോ അറസ്റ്റ് മെമ്മോയോ കൃത്യമായ കാരണമോ ഇല്ലാതെ രാത്രി മുഴുവൻ തടഞ്ഞുവെച്ചതായും അഭിഭാഷകരെയും കുടുംബാംഗങ്ങളെയും കാണാൻ അനുവദിച്ചില്ലെന്നും എംബിബിഎസ് പഠനകാലത്തെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സീനിയറും ലോക പ്രശസ്ത ഹോപഠറ്റോജിസ്റ്റുുമായ മലയാളി ഡോക്ടര്‍ സിറിയക് എബി ഫിലിപ്പ് ആരോപിച്ചു.

“കാളഹാണ്ടിയിലെയും റായഗഡയിലെയും വിദൂര കുന്നിൻപ്രദേശങ്ങളിലെ ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾക്ക് ആരോഗ്യപരിപാലനം എത്തിക്കാൻ റെൻഡൽ വർഷങ്ങളോളം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. സിജിമാലി, കുട്രുമലി കുന്നുകളിൽ ബോക്സൈറ്റ് ഖനനത്തെ ചെറുക്കുന്ന ആദിവാസി-ദലിത് സമൂഹങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള വ്യാപകമായ അടിച്ചമർത്തലിന്റെ ഭാഗമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അറസ്റ്റ്. നൂറിലധികം ആളുകൾ ജയിലിലായിട്ടുണ്ട്, സമരം നയിക്കുന്ന നേതാക്കൾക്ക് ജാമ്യം ലഭിക്കുമ്പോഴെല്ലാം പുതിയ കേസുകളിൽ വീണ്ടും അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുകയാണ്, ” എബി ഫിലിപ്പ് (ലിവര്‍ ഡോക്ടര്‍) തന്റെ ഇൻസ്റ്റഗ്രാം പോസ്റ്റിൽ കുറിച്ചു.

തങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെയും ഉപജീവനത്തെയും ബാധിക്കുമെന്ന് ബോധ്യപ്പെട്ടതിനാലാണ്  ആദിവാസികൾ ബോക്സൈറ്റ് ഖനന പദ്ധതിയെ എതിർക്കുന്നത്. ഈ പദ്ധതി പ്രദേശത്തെ പരിസ്ഥിതിയെയും ജൈവവൈവിധ്യത്തെയും സാരമായി ബാധിക്കുമെന്നാണ് അവർ പറയുന്നത്. കോർപ്പറേറ്റ് സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് പ്രയോജനപ്പെടുന്ന റെയിൽവേ കണക്റ്റിവിറ്റി, റോഡ് നിർമ്മാണം തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസന പദ്ധതികളെയും അവർ എതിർക്കുന്നുണ്ട്. ‘മാ മാറ്റി മാലി സുരക്ഷാ മഞ്ച്’ ആണ് പ്രദേശത്തെ ഖനന വിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്.

ഏപ്രിൽ 7‑ന് പുലർച്ചെ കാന്തമാൽ ഗ്രാമത്തിൽ പോലീസ് നടത്തിയ റെയ്ഡ് ആദിവാസികളും പോലീസും തമ്മിലുള്ള ഏറ്റുമുട്ടലിൽ കലാശിച്ചിരുന്നു. സിജിമാലി ഖനന പദ്ധതിക്കായി അപ്രോച്ച് റോഡ് നിർമ്മിക്കുന്നതിനെ എതിർക്കുന്നവരെ കസ്റ്റഡിയിലെടുക്കാൻ പുലർച്ചെ മൂന്നിന് പൊലീസ് ഗ്രാമത്തിൽ റെയ്ഡ് നടത്തുകയായിരുന്നുവെന്ന് നാട്ടുകാർ ആരോപിച്ചു.

റെയ്ഡിന് മുന്നോടിയായി ഗ്രാമത്തിലേക്കുള്ള വൈദ്യുതി ബന്ധം വിച്ഛേദിച്ചു. വീടുകളുടെ വാതിലുകൾ തകർത്ത് പൊലീസ് അകത്തുകടക്കുകയായിരുന്നു. ജാമ്യമില്ലാ വാറന്റുള്ള ഒരാളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യാനാണ് ഗ്രാമത്തിൽ പോയതെന്നാണ് പൊലീസിന്റെ അവകാശവാദം. ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പോലീസുകാർ ഉൾപ്പെടെ 58 ഓളം പേർക്ക് പരുക്കേൽക്കുകയും 23 പ്രവർത്തകരും ഗ്രാമീണരും അറസ്റ്റിലാവുകയും ചെയ്തു.

കാളഹാണ്ടി ജില്ലയിലെ നിയംഗിരി കുന്നുകളിലെ ബോക്സൈറ്റ് ഖനനത്തിനെതിരെ 12 വർഷം നീണ്ട പോരാട്ടത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയതിന് 2017‑ൽ ‘ഗോൾഡ് മാൻ എൻവയോൺമെന്റൽ പ്രൈസ്’ ലഭിച്ച പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകൻ പ്രഫുല്ല സാമന്തരെ, സെക്വേരയുടെ അറസ്റ്റിനെ അപലപിച്ചു. “ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശത്തിനുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ട് റെൻഡലിനെപ്പോലൊരു ഡോക്ടർ ആദിവാസികളുടെ ആവശ്യങ്ങളോട് സഹാനുഭൂതി കാണിക്കുന്നത് കുറ്റമാണോ? ” കാളഹാണ്ടി, റായഗഡ പോലീസ് സൂപ്രണ്ടുമാർക്കയച്ച കത്തിൽ അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു.

ഒഡീഷയിലെ ആദിവാസി സമൂഹങ്ങളുമൊത്തുള്ള ഡോ. റെൻഡൽ സെക്വേരയെ പ്രവർത്തനം ഖനന പ്രവർത്തനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനായിരുന്നു. ഖനന പദ്ധതികൾക്കെതിരായ ഈ സമൂഹങ്ങളുടെ ചെറുത്തുനിൽപ്പിൽ അദ്ദേഹം അവരോടൊപ്പം ഐക്യദാർഢ്യത്തോടെ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്തു. ഒരു ഡോക്ടർ രോഗത്തെ ഖനനം, കുടിയൊഴിപ്പിക്കൽ, അവകാശനിഷേധം എന്നിവയുടെ പ്രത്യാഘാതങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ആരോഗ്യ സംരക്ഷണം എന്നത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ വീക്ഷണമായി  മാറുന്നു. അതെസമയം, സാഹചര്യങ്ങൾ മാറ്റമില്ലാതെ തുടരുന്നതിൽ നിന്ന് ലാഭം കൊയ്യുന്ന താൽപ്പര്യങ്ങൾക്കുള്ള വെല്ലുവിളിയായി അത് മാറുന്നു; പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട സമൂഹങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് രോഗികളാക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് ചോദിക്കുന്നതിന്റെ പേരിൽ  ഒരു ഡോക്ടർക്ക് തടവറയെ ഭയക്കേണ്ടി വരരുത്. ഒരു നല്ല ഡോക്ടറാവുക എന്നാൽ രോഗിയെ ചികിത്സിക്കുകയും അതേ സമയം രോഗിയെ രോഗിയാക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങളെ മനസിലാക്കി അതിനെതിരെ പോരാടുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് . ഡോ. റെൻഡൽ സെക്വേര തെരഞ്ഞെടുത്ത വഴി അതു തന്നെയാണ് താനും.